Autor: Oipip_Konin

Granica między uzasadnionym podejrzeniem przewinienia zawodowego pielęgniarki lub położnej a naruszeniem jej praw pracowniczych przez kadrę kierowniczą bywa bardzo cienka i w praktyce często trudna do uchwycenia. Wynika to z faktu, że przełożeni – kierując się odpowiedzialnością za bezpieczeństwo pacjentów oraz jakość świadczeń – mają prawo i obowiązek reagować na potencjalne nieprawidłowości. Jednocześnie jednak działania te nie mogą prowadzić do nadużyć wobec pracowników.

Podejrzenie przewinienia zawodowego powinno opierać się na konkretnych przesłankach – np. naruszeniu procedur, błędzie medycznym czy niewłaściwym zachowaniu wobec pacjenta. W takich sytuacjach przełożony ma prawo wszcząć postępowanie wyjaśniające, zebrać informacje, a w razie potrzeby skierować sprawę do odpowiednich organów odpowiedzialności zawodowej. Kluczowe jest jednak, aby działania te były proporcjonalne, obiektywne i oparte na faktach, a nie na przypuszczeniach czy relacjach interpersonalnych.

Problem pojawia się wtedy, gdy mechanizmy kontroli zaczynają być wykorzystywane w sposób instrumentalny – np. do wywierania presji, dyscyplinowania pracownika lub eliminowania go z zespołu. Wówczas zamiast ochrony interesu pacjenta dochodzi do naruszenia praw pracowniczych.

Przykładem może być sytuacja, w której pielęgniarka zgłasza nieprawidłowości organizacyjne na oddziale (np. niedobory kadrowe), a w odpowiedzi przełożona zaczyna wobec niej wszczynać liczne „postępowania wyjaśniające” dotyczące drobnych uchybień, które wcześniej były tolerowane. Tego rodzaju działanie może nosić znamiona represji, a nie rzeczywistej troski o standardy pracy.

Inny przykład to nierówne traktowanie przy ocenie zdarzeń niepożądanych. Jeśli w podobnych sytuacjach jedni pracownicy otrzymują wsparcie i możliwość wyjaśnienia, a inni są natychmiast obciążani winą i zgłaszani do odpowiedzialności zawodowej – może to świadczyć o arbitralności decyzji kadry kierowniczej.

Cienka granica ujawnia się również w sposobie prowadzenia rozmów wyjaśniających. Konstruktywna rozmowa powinna mieć charakter rzeczowy i oparty na faktach. Natomiast stosowanie presji psychicznej, sugerowanie winy bez dowodów czy publiczne podważanie kompetencji pracownika może naruszać jego godność i stanowić przejaw niedopuszczalnego traktowania.

Nie bez znaczenia jest także kwestia dokumentowania zdarzeń. Brak rzetelnej dokumentacji, wybiórcze gromadzenie dowodów czy pomijanie okoliczności łagodzących może prowadzić do wypaczenia obrazu sytuacji i niesprawiedliwych konsekwencji wobec pracownika.

W praktyce kluczowe znaczenie ma zachowanie równowagi między interesem pacjenta a ochroną praw pracownika. Kadra kierownicza powinna działać w sposób transparentny, oparty na procedurach i zasadzie równego traktowania. Z kolei pielęgniarki i położne powinny mieć świadomość swoich praw – w tym prawa do obrony, dostępu do dokumentacji oraz zgłaszania nadużyć.

Podsumowując, granica między uzasadnionym podejrzeniem przewinienia zawodowego a nadużyciem wobec pracownika przebiega tam, gdzie kończy się obiektywizm i proporcjonalność działań, a zaczyna arbitralność, presja lub działanie motywowane pozamerytorycznymi przesłankami. Świadomość tej granicy jest kluczowa zarówno dla kadry zarządzającej, jak i dla samych pracowników ochrony zdrowia.

A jeśli macie pytania, chcecie przedyskutować ten temat lub inny, to Rzecznik odpowiedzialności zawodowej serdecznie zaprasza w czasie pełnionego dyżuru 11 i 25.05.2026 r. w godz. od 14.00-15.00 do siedziby Okręgowej Izby Pielęgniarek i Położnych  w Koninie lub po wcześniejszym telefonicznym (+48 63 244 44 50) umówieniu dogodnego terminu spotkania.

proce Rzecznik odpowiedzialności zawodowej

Joanna Wasicka

Przekraczanie kompetencji zawodowych przez pielęgniarki i położne stanowi poważne naruszenie zarówno zasad etycznych, jak i obowiązujących przepisów prawa. Zakres ich uprawnień jest ściśle określony  i wynika z przygotowania zawodowego, posiadanych kwalifikacji oraz regulacji prawnych. Działanie poza tym zakresem może prowadzić do poważnych konsekwencji dla pacjenta, a także odpowiedzialności zawodowej  i prawnej osoby wykonującej zawód.

Podstawowym punktem odniesienia jest Kodeks Etyki Pielęgniarki i Położnej Rzeczypospolitej Polskiej, który zobowiązuje pielęgniarki i położne do wykonywania świadczeń zgodnie z aktualną wiedzą medyczną oraz posiadanymi kwalifikacjami. Przekraczanie kompetencji narusza zasadę odpowiedzialności zawodowej oraz może być postrzegane jako działanie niezgodne z dobrem pacjenta. Etyka zawodowa wymaga także świadomości własnych ograniczeń i podejmowania współpracy z innymi członkami zespołu terapeutycznego w sytuacjach wymagających szerszych kompetencji.

Z kolei przepisy Ustawy o zawodach pielęgniarki i położnej precyzują zakres świadczeń, jakie mogą być samodzielnie wykonywane przez pielęgniarki i położne, a także określają warunki uzyskiwania dodatkowych uprawnień. Wykonywanie czynności wykraczających poza te ramy może zostać uznane za naruszenie prawa,  a w skrajnych przypadkach – za narażenie pacjenta na niebezpieczeństwo utraty zdrowia lub życia. Może to skutkować odpowiedzialnością cywilną, karną oraz zawodową przed sądem pielęgniarek i położnych.

Konsekwencje etyczno-prawne przekraczania kompetencji obejmują m.in. utratę zaufania pacjentów, odpowiedzialność dyscyplinarną, a także możliwość zawieszenia lub odebrania prawa wykonywania zawodu. Dodatkowo, w przypadku wyrządzenia szkody pacjentowi, pielęgniarka lub położna może być zobowiązana do naprawienia szkody finansowej, a nawet ponieść odpowiedzialność karną.

Istotnym elementem zapobiegania takim sytuacjom jest ciągłe podnoszenie kwalifikacji zawodowych oraz znajomość aktualnych regulacji prawnych. Równie ważne jest przestrzeganie zasad współpracy w zespole terapeutycznym oraz konsultowanie działań wykraczających poza standardowy zakres obowiązków.

Podsumowując, przekraczanie kompetencji przez pielęgniarki i położne stanowi poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa pacjentów i naruszenie standardów zawodowych. Przestrzeganie zarówno norm etycznych, jak i przepisów prawa jest fundamentem odpowiedzialnego wykonywania zawodu oraz gwarancją wysokiej jakości opieki medycznej.

A jeśli macie pytania, chcecie przedyskutować ten temat lub inny, to Rzecznik odpowiedzialności zawodowej serdecznie zaprasza w czasie pełnionego dyżuru 13 i 27.04.2026 r. w godz. od 14.00-15.00 do siedziby Okręgowej Izby Pielęgniarek i Położnych  w Koninie lub po wcześniejszym telefonicznym (+48 63 244 44 50) umówieniu dogodnego terminu spotkania.

proce Rzecznik odpowiedzialności zawodowej

Joanna Wasicka